Հայաստանի Հանրապետություն

Vard » 25 май 2010, 21:52

Ընդհանուր տեղեկություններ

Հայաստանի Հանրապետությունն ինքնիշխան, ժողովրդավարական, սոցիալական եւ իրավական պետություն է: Պետական իշխանությունն իրականացվում է Սահմանադրությանը եւ օրենքներին համապատասխան՝ օրենսդիր, գործադիր եւ դատական իշխանությունների տարանջատման սկզբունքի հիման վրա:

Բնակչությունը` 3.213.011 մարդ (հայերը կազմում են 96%)

Տարածքը` 29.800 քառ. կմ

Անկախության հռչակումը` 21-ը սեպտեմբերի 1991թ.

Կառավարման համակարգը` Նախագահական Հանրապետություն

Խորհրդարանը` Ազգային ժողով, 131 պատգամավոր

Սահմանադրությունը. ընդունվել է 1995թ. հուլիսի 2-ին (փոփոխություններ են արվել 2005թ.): Այն սահմանում է իշխանության տարանջատման սկզբունքը և երաշխավորում է մարդու հիմնարար իրավունքներն ու ազատությունները` համաձայն համընդհանուր հռչակված նորմերի և չափանիշների

Մայրաքաղաքը` Երևան (բնակչությունը` 1.103.488)

Վարչական բաժանումը` 10 մարզ և քաղաք Երևան

Լեզուն` հայերեն

Կրոնը` քրիստոնեություն (Հայ Առաքելական եկեղեցի)

Դրամական միավորը` հայկական դրամ: Շրջանառության մեջ է 1993թ. նոյեմբերից

Աշխատուժը. մոտավորապես 2 մլն մարդ աշխատունակ է, որից մոտ 1.2 մլն` տնտեսապես ակտիվ, գործազրկության մակարդակը` 10%

Զբաղվածությունը. մասնավոր սեկտորում աշխատում է 77%, հասարակական սեկտորում և պետական համակարգում` 23%

Կրթվածությունը` 99%

Ժամանակային գոտին` GMT+4 (Գրինվիչի ժամանակ + 4 ժամ)

Անդամակցությունը միջազգային կազմակերպություններին. Հայաստանը անդամակցում է ՄԱԿ-ին, Եվրոպայի Խորհրդին, ԵԱՀԿ-ին (Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպություն), Համաշխարհային բանկին, Արժույթի միջազգային հիմնադրամին, Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկին, Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանը, ՍԾՏՀ-ին (Սևծովյան տնտեսական համագործակցության կազմակերպություն), ՄԱԳԱՏԵ-ին (Միջուկային էներգիայի միջազգային գործակալություն), Ինտերպոլին (Միջազգային քրեական ոստիկանություն), ԱՀԿ-ին (Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն), ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին, և այլն:

Հայկական սփյուռք. հայերն ապրում են աշխարհի գրեթե բոլոր երկրներում (մոտ 6 մլն): Ամենամեծ համայնքները գտնվում են Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Իրանում, Շվեդիայում, Լիբանանում, Մեծ Բրիտանիայում, Ավստրալիայում, Կանադայում:

Vard » 25 май 2010, 21:53

Բնությունը

Հայաստանը գտնվում է Անդրկովկասի հարավային մասում: Հյուսիսում այն սահմանակից է Վրաստանին, արևելքում` Ադրբեջանին, հարավում` Իրանին և արևմուտքում` Թուրքիային: Սահմանի ընդհանուր երկարությունը 1245 կմ է: Հայաստանի Հանրապետության տարածքը կազմում է 29800 կմ2: Հայաստանի տարածքը ծավալվում է 360 կմ երկարությամբ և 200 կմ լայնությամբ: Հայաստանի տարածքի մեծ մասը գտնվում է ծովի մակարդակից 1000-ից մինչև 2500 մետր բարձրության վրա, հյուսիսից և արևելքից շրջապատված է Փոքր Կովկասի լեռնաշղթաներով:

Ամենամեծ լեռնագագաթներն են Արագածը (4090 մ) և Կապուտջուղը (3904 մ): Արևային ճառագայթումը կազմում է տարեկան 2700 ժամ: Կլիման ցամաքային է, չորային` տաք ամառներով և չափավոր ցուրտ ձմեռներով: Օդի միջին ջերմաստիճանը ամռանը +25˚C է, իսկ ձմռանը` -5˚C, տարվա մեջ արևային օրերը կազմում են 280 օր: Երկրի կենտրոնական մասում տարածվում է հրաբխային լեռների գոտին, որոնք հրահեղուկ զանգվածներից առաջացած միջին բարձրության լեռներով և վահանաձև զանգվածներով մասնատված տարանջատ լեռնաշղթաներ են: Հյուսիսում և հարավարևելքում լեռները բաժան-բաժան են արված հովիտների խիտ ցանցով, որոնցից շատերը խորը կիրճեր են: Հայաստանի հարավ-արևմուտքում գտնվում է Արարատյան դաշտավայրը:

Հայաստանի տարածքը պատկանում է երիտասարդ ալպիական ծալքավորվածություն ունեցող գոտուն, որտեղ դեռ շարունակվում են ժամանակակից լեռնագոյացման պրոցեսները: Երկիրը հարուստ է օգտակար հանածոներով, կան պղնձի, մոլիբդենի, ոսկու, երկաթի, ցինկի և այլ պաշարներ: Հայաստանը քարային շինանյութերի մեծ շտեմարան է:

Ավելի քան 215 գետեր են հոսում Հայաստանի տարածքով, որոնք պատկանում են Կասպից ծովի ավազանին: Նրանք նավագնացության համար հարմար չեն, բայց օժտված են հիդրոէներգետիկական մեծ պոտենցիալով, որը և օգտագործվում է էլեկտրաէներգիա ստանալու և ոռոգման նպատակներով:

Հայաստանում կան հարյուրից ավելի լճեր: Դրանցից ամենամեծը բարձրադիր քաղցրահամ Սևանա լիճն է, որը գտնվում է ծովի մակարդակից 1900 մ բարձրության վրա, այն ունի ավելի քան 1200 կմ2 տարածք:

Հայաստանի տարածքի 13% զբաղեցնում են անտառները: Վարելահողերը կազմում են մոտ 17%, իսկ 20% զբաղեցնում են մարգագետիններն ու արոտավայրերը:

Հարուստ և ինքնատիպ է բուսական ու կենդանական աշխարհը: Հայաստանի տարածքում աճում են մոտ 3200 տեսակի բույսեր, որոնցից 106-ը էնդեմիկ են: Կենդանական աշխարհը շատ բազմազան է. կան հազվագյուտ տեսակի թռչուններ ու կենդանիներ` հայկական մուֆլոն, այծյամ, վարազ, անդրկովկասյան գորշ արջ, բեզոարյան այծ, իսկ թռչուններից` սևագլուխ կեռնեխ, գորշ կաքավ, դաշտային մկնորս, մկնաբազե, արտույտ, մորաճուռակ, շամբաճուռակ և այլն:

Vard » 25 май 2010, 21:56

Քրիստոնեության ընդունումը

Հայաստանն առաջին երկիրն է աշխարհում, որը 301 թվականին քրիստոնեությունը ընդունեց որպես պետական կրոն: Քրիստոնեության մուտքը Հայաստան և այնուհետև դրա տարածումն անցել է դժվարին ճանապարհ, քանի որ հեթանոսությունը երկրում ուներ խոր արմատներ: Քրիստոնեությունը Հայաստան է ներթափանցել ավելի վաղ` մ.թ. 1-ին դարում (60-68թթ.): Այն երկրում տարածել են Քրիստոսի երկու աշակերտները` Թադեոսն ու Բարդուղիմեոսը: Նրանք Հայաստան էին եկել Ասորեստանից և Կապադովկիայից, հայտնի էին որպես հայոց աշխարհի լուսավորիչներ, մկրտում էին իշխանական ընտանիքներին և հասարակ մարդկանց:

Երկու դար շարունակ քրիստոնյաները Հայաստանում ստիպված էին իրենց կրոնը գաղտնի տարածել, քանի որ պետական կրոնը հեթանոսությունն էր, իսկ հեթանոսները մեծամասնություն էին կազմում: Այս իրավիճակը տևեց մինչև 301 թվականը, երբ Տրդատ III թագավորը հռչակեց քրիստոնեությունը պետական կրոն: Գրիգոր Լուսավորիչը Արածանի գետում մկրտեց հայոց թագավորին, թագավորական ընտանիքին, նախարարներին, Սյունյաց իշխանին ու նրա զորքին:

Հայ Առաքելական եկեղեցին հայերի ազգային եկեղեցին է: Նրա հոգևոր և վարչական կենտրոնը Էջմիածինն է, իսկ հոգևոր առաջնորդը` Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը: Այժմ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը Ն. Ս. Տ. Տ. Գարեգին Բ-ն է: Հայաստանը համարվում է քրիստոնեական թանգարան բաց երկնքի տակ, Հայաստանի տարածքում կան բազմաթիվ քրիստոնեական հուշարձաններ` տաճարներ, եկեղեցիներ, վանքեր, խաչքարեր, հին ձեռագրեր և այլն: Հայկական եկեղեցիներ և վանքեր են կառուցվել երկրի ողջ տարածքում` անմատչելի լեռնային բարձունքներում, խոր կիրճերում, անտառներում և այլուր: Այս վանքերը ծառայել են որպես կրթական և լուսավորչական կենտրոններ, հետազոտական դպրանոցներ և մեզ ապշեցնում են իրենց բացառիկ ճարտարապետությամբ, ուսանելի պատմությամբ և խորհրդավոր ոգով: Ամեն տարի հազարավոր ուխտավորներ են այցելում այս վայրերը:

Առաջին գիրքը, որը թարգմանվել է հայերեն հայկական գրերի ստեղծումից հետո 5-րդ դարում, Աստվածաշունչն էր: Աստվածաշունչն ու Ավետարանը բազմիցս արտագրվել են հայ հոգևորականների կողմից, և այսօր Մատենադարանում պահպանվող 14000 հին ձեռագրերի 20% Աստվածաշունչ ու Ավետարան է: 2001թ. Հայաստանը նշեց քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակման 1700 ամյակը: Հին քրիստոնեական ավանդույթների պահպանման հետ մեկտեղ հայերը մայրենի լեզվով գրված առաջին նախադասությանը վերաբերում են որպես լուսավորության և առաջադիմության պայքարի պատվիրան. «Ճանաչել զիմաստություն և զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ»:

Vard » 25 май 2010, 22:19

Հայաստանի քարտեզը տարբեր ժամանակաշրջաններում

Vard » 25 май 2010, 22:26

Պատմությունը

Հնագույն պատմություն

Текст:

Հայերը աշխարհի հնագույն ժողովուրդներից են: Նրանց պատմական հայրենիքը Հայկական լեռնաշխարհն է, որը Փոքր Ասիայի և Իրանական բարձրավանդակի հետ միասին համարվում է հնդեվրոպացի ազգերի նախահայրենիքը: Հայերի ինքնաանվանումն է «հայ», իսկ երկիրը` Հայաստան: Հնագույն Հայասա երկրի (մ.թ.ա. երկրորդ հազարամյակ) մասին տեղեկություններ են գտնվել խեթական պետության մայրաքաղաքի պեղումների ժամանակ: Իսկ մ.թ.ա. առաջին հազարամյակի ասորական սեպագրերը տեղեկություններ են հաղորդում ուրարտացիների ու Ուրարտական հզոր պետության մասին, որն ընդգրկում էր Հայկական լեռնաշխարհի ամբողջ տարածքը: Ուրարտական պետության (Արարատյան թագավորություն) օրոք ստեղծվեցին բազմաթիվ բարձրարվեստ գործեր: Հենց այդ ժամանակաշրջանում է կառուցվել Էրեբունի ամրոցը (հիմնադրվել է մ.թ.ա. 782թ.): Այն գտնվում է ժամանակակից Երևանի տարածքում, որի անունը ծագում է հենց էրեբունի անունից:

Ուրարտուից հետո կազմավորվեց Երվանդունիների hայկական թագավորությունը: Այն ձգտում էր ազատվել Պարսկաստանում տիրող Աքեմենյանների գերիշխանությունից: Դա հաջողվեց մ.թ.ա. 4-րդ դարում, երբ Ալեքսանդր Մակեդոնացին մի շարք պետությունների շարքում գրավեց նաև Պարսկաստանը, իսկ Հայաստանը դարձավ հելլենական աշխարհի մի մասը: Այնուհետև Հայաստանն իր անկախության համար պայքարում էր Մակեդոնացու կայսրության քայքայման հետևանքով կազմավորված Սելևկյան պետության դեմ, սակայն մ.թ.ա. 201թ. Սելևկյաններին հաջողվում է տիրել Հայաստանին:

Մ.թ.ա. 189թ. Սելևկյան միապետությունը գրավեցին հռոմեացիները, և Մեծ Հայքը լիովին ազատվեց նրանց տիրապետությունից: Այդ ժամանակ Արտաշես I-ը իրեն հռչակեց Մեծ Հայքի անկախ թագավոր և իր թագավորությանը միացրեց Փոքր Հայքը, այսպիսով, ստեղծվեց միացյալ հայկական պետություն:

Հայաստանն իր հզորության գագաթնակետին հասավ Տիգրան Մեծի օրոք` մ.թ.ա. 1-ին դարում: Տիգրան Մեծի հսկայական թագավորությունը զբաղեցնում էր Առաջավոր Ասիայի հիմնական մասը: Այն ձգվում էր Կասպից ծովից մինչև Միջերկրական ծով, Քուռ գետից մինչև Միջագետք: Այդ ժամանակահատվածի ամենագլխավոր իրադարձությունը հայոց լեզվի վերջնական ձևավորումն էր: Հունական աշխարհագետ-պատմաբան Ստրաբոնը վկայում է, որ այդ ժամանակաշրջանում Հայկական լեռնաշխարհում բնակվող ողջ ժողովուրդն արդեն խոսում էր մեկ լեզվով: Այդ տարիներին մեծ վերելք ունեցավ արհեստների, առևտրի ու մշակույթի զարգացումը: Հիմնադրվեցին հայկական առաջին քաղաքները, այդ թվում նաև Մեծ Հայքի մայրաքաղաքը` Արտաշատը: Հույն հեղինակ Պլուտարքոսը Արտաշատը նմանեցնում էր Կարթագենին: Նա գրել է այդ քաղաքի գեղեցկության ու փառքի մասին: Արտաշատը, գտնվելով դեպի Սև ծովի նավահանգիստները տանող ճանապարհների խաչմերուկում, դարձավ ոչ միայն քաղաքական, այլ նաև կարևոր առևտրական կենտրոն ու կամուրջ Արևելքի ու Արևմուտքի միջև:

Նոր դարաշրջանի առաջին դարերն անցնում էին Հռոմի և հզորացող Պարթևստանի թագավորության միջև տեղի ունեցող պատերազմներով: Իսկ բախումների թատերաբեմը Հայաստանն էր, որը և բաժանվեց 4-րդ դարում: Դրանից ավելի վաղ` 301թ., Հայաստանում քրիստոնեությունը ճանաչվեց պետական կրոն: Հայաստանը դարձավ աշխարհում առաջին քրիստոնեական երկիրը: Մեկ դար անց հայ ժողովրդի կյանքում տեղի ունեցավ մեկ ուրիշ կարևոր իրադարձություն` 405 թվականին Մեսրոպ Մաշտոցը ստեղծեց հայոց այբուբենը, որը հետագայում պաշտպանեց հայերին օտար ազգերի հետ միաձուլումից:

Միջնադար

Текст:

Հայաստանը բաժանված էր Բյուզանդիայի և Պարսկաստանի միջև: Արաբական Խալիֆաթի կազմավորումը պատմական այնպիսի իրադարձություն էր, որի հետ երկար ժամանակ ստիպված էին հաշվի նստել հին աշխարհի շատ պետություններ ու ազգեր: Հայ ժողովուրդը Արաբական խալիֆայության դեմ երկարատև ազատագրական շարժումների շնորհիվ, ի վերջո, վերստին ձեռք է բերում իր քաղաքական անկախությունը` Բագրատունիների նախարարական տունը 8-րդ դարում իր իշխանության տակ է վերցնում Հայաստանի զգալի մասը, իսկ 885թ. Աշոտ Բագրատունին ճանաչվում է Հայաստանի թագավոր, որի թագավորությունն ընդունվում է ինչպես խալիֆայության, այնպես էլ բյուզանդական կայսրի կողմից: Բագրատունիների թագավորությունն իր զարգացման գագաթնակետին հասավ 10-11-րդ դարերում:

Սկսած 11-րդ դարի կեսերից, նոր զավթիչների` թուրք-սելջուկների արշավանքների և Արաբական խալիֆայության թուլացումից հետո վերսկսված Բյուզանդիայի և Պարսկաստանի պայքարի հետևանքով հայկական թագավորությունը սկսեց անկում ապրել: Իսկ 13-րդ դարում մոնղոլ-թաթարական արշավանքները վերջնական ավերում հասցրեցին երկրին: 11-րդ դարում Միջերկրական ծովի հյուսիս-արևելյան ափերին մի քանի հայկական իշխանություների ուժերով ստեղծվեց Կիլիկիայի հայկական իշխանությունը, իսկ 12-րդ դարում հռչակվեց Կիլիկիայի անկախ հայկական թագավորությունը, որի թագավոր կարգվեց Լևոն II Ռուբինյանը: Կիլիկյան թագավորությունը մոտ երեք հարյուր տարի (մինչև 14-րդ դար) պահպանեց հայկական պետականությունը և հայկական մշակույթի ավանդույթները:
Կիլիկյան թագավորությունը կործանվեց 14-րդ դարում եգիպտական մամլուքների կողմից:

Նոր և նորագույն պատմություն

Текст:

Թուրք-օսմաների պատմության ասպարեզ մտնելուց հետո հայ ժողովրդի պատմության մեջ սկսվեցին մռայլ ժամանակներ: 15-17-րդ դարերում Հայաստանի տարածքը դարձել էր մշտական բախումների թատերաբեմ Օսմանյան Թուրքիայի և Պարսկաստանի միջև, և 1639թ. այն բաժանվեց այդ երկու պետությունների միջև: Թուրքական և պարսկական տիրապետությունը կանգնեցրել էին Հայաստանի մշակութային զարգացումը, իսկ ժողովրդի վիճակը մի քանի դարով «հետ էր ընթացել»: Միայն որոշ լեռնային շրջաններում (Սյունիքում, Արցախում և այլն) հայերին հաջողվեց պահպանել կիսաանկախ իշխանություններ (մելիքություններ), ուր իշխում էին բնիկ հայ իշխանները` մելիքները: Արևելյան Հայաստանում, բացի մելիքություններից, 18-րդ դարում Դավիթ Բեկի գլխավորությամբ մղված ազատագրական շարժման արդյունքում, 1722-1730 թվականներին հաջողվեց ստեղծել Մեծ Կապանի անկախ իշխանությունը:

1828թ. ռուս-պարսկական պատերազմի արդյունքում Արևելյան Հայաստանը Էրիվան ամրոցով հանդերձ միացվեց Ռուսաստանին: Իսկ Թուրքիայի տիրապետության տակ գտնվող Արևմտյան Հայաստանի հայերը մնացին մշտական ֆիզիկական ոչնչացման վտանգի տակ: Հակահայկական թուրքական քաղաքականությունն իր գագաթնակետին հասավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին: 1915-16 թվականներին թուրքական կառավարությունը հայերի նկատմամբ իրականացրեց ցեղասպանություն, որի ժամանակ զոհ գնացին 1.5 միլիոնից ավելի հայեր: Պատմական Հայաստանի մեծ մասը զրկվեց իր բնիկ բնակչությունից:

1918թ. մայիսին Արևելյան Հայաստանի տարածքում հռչակվեց Հայկական անկախ պետությունը, որը գոյատևեց 2.5 տարի: Հայաստանի Առաջին Հանրապետությունը, չկարողանալով դիմակայել թուրքական բանակի հարձակումներին և բոլշեվիկյան Ռուսաստանի զավթողական ձգտումներին, 1920թ. իշխանությունը հանձնեց բոլշեվիկներին: Խորհրդային Հայաստանը հետագայում մտավ ԽՍՀՄ-ի կազմի մեջ: Չնայած այն հանգամանքին, որ խորհրդային տարիներին Հայաստանն անմասն չմնաց ստալինյան և բոլշևիկյան բռնապետության ողջ դաժանություններից, այնուամենայնիվ, երկիրը նորոգվում էր ու որոշակի զարգացում ապրում:

Vard » 27 май 2010, 21:53

Հայաստանի Հանրապետության պետական խորհրդանիշները

Դրոշը

Текст:

Զինանշանը

Текст:

Օրհներգը

Текст:

Vard » 06 ноя 2010, 18:37

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՔԱՂԱՔՆԵՐԻ ԵՎ ԳՅՈՒՂԵՐԻ ՓՈՍՏԱՅԻՆ ԴԱՍԻՉՆԵՐԸ

Текст: