Հասմիկին

Երբ ուրիշ կլինեն օրերն արդեն,
Երբ ցնդած կլինեմ ցնորքի պես,
Բիբերիդ խոնավ ճանապարհով
Ես անակնկալ կմտնեմ ներս:

Մի օր իմ դարձի անհույս պահին
Կբացես դուռն՝ իմ հուշի դիմաց,
Կդողան մատները քո երկնային,
Կդողան սերերը մատներիդ մեջ,
Չկորցրած ու չգտնըված:

Դու մեղմ կթեքվես իմ տողերին,
Ինչպես որ լքված հուշն են կարդում,
Եվ մի կողմ թողած խոհ ու տարիք,
Մի կապու՜յտ-կապու՜յտ ակնթարթում
Կհառաչես դու հազար անգամ,
Ինչպես հազար կողմից խուժող ալիք:

Քեզ ընդառաջ, ոնց կապույտ միրաժ,
Իմ պատկերով իմ ձայնը կգա՝
Լքված խոհերից ու աշխարհից,
Հասմի՜կ, Հասմի՜կ, Հասմի՜կ,- խու՜լ կզնգա:

Եվ հնչյունները մանրահատիկ
Քո ամեն ներվից կարձագանքվեն,
Եվ ես կլցվեմ կողերիդ մեջ,
Որ անդառնալի փակվե՜մ, փակվե՜մ:

Եվ ես չեմ ելնի էլ ոչ մի օր,
Ոչ մի ակնթարթ չեմ լքի քեզ,
Քո կողերի մեջ կննջեմ խոր
Սիրահարի ու մեռյալի պես:

Եվ ոչ մի աղետ, ոչ մի մրրիկ
Ինձ քո կողերից էլ չի հանի,
Ավեր աշխարհում կշրջենք մենք,
Որպես առասպելից պոկված քամի:

*
Ես քոնն եմ հիմա, ես քոնն եմ, քոնն եմ,
Քո մարմարակերտ թեւերինն եմ ես,
Քո սեւ մազերի թելերինն եմ ես,
Քո մարմնի բոլոր ձեւերինն եմ ես,
Եվ ուզում եմ, որ ինձ հիմա գրկես,
Գրկես ու այնպես սեղմես քո կրծքին,
Որ էությանդ ձուլվի իմ հոգին:
Եվ ես մոռանամ, որ աշխարհը կա,
Կան ուրիշ կանայք, կան ուրիշ երգեր
. . . . . . . . . . . . . .
Եվ կան այդ կանանց գուրգուրող ձեռքեր:

*
Չկա՛,
Չի՛ լինի,
Էլ չի՛ լինելու
Իմ սիրո համար
Հին ոգեշնչման տանջանքը անսուտ:
Ուրիշ մի սեր է թպրտում հիմա
Իմ կորած սիրո կորստյան համար:-
Սակայն օրերս էլ չեմ դարձնելու
Տառապանք ու սուգ՝
Ինքնապաշտպանման փշերը վրան.-
Ես հնարել եմ մի գետ՝ Արտասուք,
Եվ վախենում եմ կորցընեմ նրան:

Ես հնարել եմ մի գետ – Արտասուք –
Եվ վախենում եմ կորցընեմ նրան,
Իմ գետի վրա ղողանջում է լուռ
Իմ հին օրերի ցոլքը հուրհրան,
Գետիս ափերին թավշե հիրիկեր
Օրոր են ասում բույրով անանուն,
Գետիս ափերին ոսկե իլիկներ
Երգերիս համար
Ծաղկաթերթերից
Թելեր են մանում-
Իմ գետը այսպես գնում հանդարտիկ,
Ինքն իր հետ անգամ չի ուզում խոսել,
Գետիս ափերին շրջում են մարդիկ
Եվ արարում են տառապանք ու սեր:

Եվ աղերսում են փրկության լույսեր,
Եվ երազում են ցոլքը աստղերի,
Եվ ծաղկեցնում են անծաղիկ հույսեր,
Որ իրենց ցավին ամոքում բերի:

Անծաղիկ հույսեր, անծաղիկ երազ,
Եվ համատարած ծաղկած լռություն,-
Իմ գետը այսպես գնում հանդարտիկ,
Գնում է դեպի անսահմանութուն:

Իմ գետի խորքում իմ աչքերը զույգ
Սիրո մարգարիտ փնտրելով կորան,-
Ես արարել եմ մի գետ – Արտասուք –
Եվ վախենում եմ կորցընեմ նրան:

Ոչինչ չի լինում աշխարհում այնպես,
Ինչպես որ գետը մենավոր ու ծույլ,
Ինքն իր հառաչից խլացածի պես
Անվերջ քերում է իր ափերը ծուռ:

Աննկատ ցավով քերում է անվերջ
Անհավատալի մի մեծ տրտմություն.-
Անհայտ ճամփեքով, անանուն մի գետ
Գնում է դեպի անսահմանություն:

Բառը

ԻՆչպես արեւի շողը բռնելով,
Կենդանանում է թրթուրը քնած
Եվ խլրտում է տաքուկ փոշու մեջ,
Այդպես Հանճարի ճառագայթի տակ
Արթնանում Բառը
Եվ տաք խլիրտով
Շարժվում է դեպի հավիտենություն:

Զգացմունքների խեղդող ալիքից
Բառն ինքը, ահա,
Խոստովանանքի համար է ծնվում,
Ու թեեւ նրան մանրում են մարդիկ
Շահատակության շուկաների մեջ,
Սակայն ինչ-որ տեղ՝
Հոգու ծալքերում իմաստունների,
Ապրում է Բառը եւ անվերջ թրծվում:

Հավատամքը – Սեր,
Տառապանքը – Սեր...

Ես նստել էի
Բառի մենավոր քարանձավի մեջ,
Եվ Բառը հազար տխուր աչքերով
Լալիս էր վրաս,-
Ես չգիտեի,
Որ դու մոմերդ կվառես մի օր՝
Բառի խորքերը լուսավորելու,
Եվ լռության մեջ կթողնես, գնաս:
Ես չգիտեի...
Եվ Բառը հիմա քայլում է հոգնած
Բառերի անծայր քարավանի մեջ,
Եվ տխուր է նա, ձանձրացած մի քիչ
Եվ աննվաճ է, եւ քնքշորեն խեղճ:

Եվ ինձ թվում է՝ նրա ստվերը
Բոլոր կողմերից
Քշում են վայրի ուրուրներ հազար.-
Գիշակերների՜, անտաղանդների՜ ստրուկն է Բառը,
Նա Հանճարին է միայն հավասար:

Եվ քանի դու կաս, ամեն գարնան հետ,
Ինչպես արեւի շողը բռնելով
Կենդանանում է թրթուրը քնած,
Եվ խլրտում է տաքուկ փոշու մեջ,
Այդպես Կարոտիս ճառագայթի տակ
Արթնանում Բառը
Եվ տաք խլիրտով
Շարժվում է դեպի հավիտենություն:

*
Ջրերը կակաչներ են ուտում,
Խոհերը քանդվում են գուղձերով.
Անցնում են քամիները կապույտ՝
Հուշերի տագնապներ հնձելով:

Մանուկներն՝ աչքերում թիթեռներ,
Ծաղկավոր ցուլեր են քշում դաշտ,
Բզեզներն արթուն են ամեն օր,
Գագաթներն հավքեր են ձյունապաշտ:

Անանուն ցավերի ճամփորդներ՝
Ջրերը կակաչներ են ուտում.-
Գիշերով մենք սերը կորցրինք,
Ցերեկով փնտրում ու չենք գտնում:

*
Դու կաս, հիմա դու կաս,
Ես ճանաչում եմ քեզ,
Եվ թողնում եմ, որ իմ
Աչքերի մեջ երգես,
Եվ թողնում եմ, որ իմ
Շրթունքներով ճչաս,
Եվ թողնում եմ, որ ինձ
Ճանաչես ու խղճաս:
Եվ թողնում եմ, որ ինձ
Դու վերստին երկնես,
Եվ թողնում եմ, որ ինձ
Բառերի փունջ մեկնես:

Քեզ ամեն ինչ այդպես
Թույլ եմ տալիս, սե՛ր իմ,
Քեզնով ես ինքս ինձ
Բույր եմ տալիս, սե՛ր իմ:

Բույր եմ տալիս ես ինձ,
Քեզնով գույն եմ տալիս,
Իմ մեջ աշխարհն ամբողջ
Շուռումուռ եմ տալիս:
Եվ քո հուշի դիմաց
Ես պեծկլտում եմ դեռ,
Ինչպես թաց մթի մեջ
Հանգչող լապտեր:

*
Ոչինչ չեմ հասկանում տագնապներից սրտիս,
Սրտիս թրթիռներից ոչինչ չեմ հասկանում,
Մեկ նայում եմ ծովի տրտմությանը փափուկ,
Մեկ լսում եմ ծովից վերադարձող քամուն.
Եվ իմ սրտից, սրտիս տագնապներից անմիտ
Ոչինչ չեմ հասկանում, ոչինչ չեմ հասկանում:

Իմ ուղեղի անծայր միրաժի մեջ ընկած,
Հստակ պատկերների իմացությամբ անզոր,
Կույր աշխարհի հզոր անեզրության առաջ
Ես՝ անհեթեթ, անմիտ, տառապում եմ այսօր-
Էլ ո՞վ արդյոք ինձ նոր երազանքներ կտա՝
Իմ աննշմար աստղի ճառագայթին հասնող:

Ո՞վ կտա ինձ, էլ ո՞վ...
Ինքս ինձ օրորելով,
Քնեցնում եմ ծովի կապույտի մեջ անծիր,
Եվ ես՝ կարոտների մի մանրամաղ թանձիվ,
Ես ալիքից ալիք թռչկոտում եմ հերթով՝
Ինձ քարշ տալով լուսնի խոնավ արահետով:

Ոչինչ չեմ հասկանում տագնապներից սրտիս,
Ոչինչ չեմ հասկանում.-
Սեր իմ, քո անունը վրաս սարսուռների
Ոսկեդեղին մշում – մղեղներ է մանում,
Սեր իմ, քո աչքերը իմ չարչարված հոգուց
Համր թռչունների երամներ են հանում,
Նրանք ճայերի պես ալիքներիս միջից
Կարոտներիս ոսկե ձկնիկները մեկ-մեկ
Կտցում են ու տանում:

Ու՞ր են տանում, սակայն, սեր իմ, ու՞ր են տանում,
Ու՞ր կարող են տանել,
Երբ ամեն ինչ հիմա ամուր շղթաներով
Բանտված է իմ հոգու մութ զնդանում,
Երբ ամեն մի թողած հառաչանքիս դիմաց
Հազար արձագանք եմ ետ ստանում:

Եվ ես հիմա նստած եմ այս հեռավոր ափին,
Ղրիմյան այս այրված ու ձանձրալի հեռվում,
Խրախճանքի ելած ամբոխների միջով
Քո հեռավոր ու պարզ տեսիլքին եմ մերվում:

Եվ շողի պես խոնավ շրթունքներիդ վրա
Պսակում եմ բառերն անմեկնելի լույսով,
Եվ ապրում եմ այսպես՝ անհեթեթ ու անմիտ՝
Ինչ-որ դատարկ մի օր էլ չապրելու հույզով:

*
Ես ամեն օր քեզ հետ զրուցում եմ թաքուն
Եվ ամեն օր քեզ հետ կռիվ ու վեճ ունեմ,
Եվ ամեն օր այնպես տառապում եմ, սե՛ր իմ,
Չէ՞ որ մտածում եմ, որ ես էլ վերջ ունեմ:

Անբնական մի վերջ՝ հիմար մի տագնապից,
Հիմար մի տագնապի անբնական չափից,
Իմ ու այս աշխարհի անբնական կապից,
Ամեն կողմից գլխիս,
Երազներիս թափվող
Անմարդկային ցավից, անմարդկային լափից:

Անբնական մի վերջ, սե՛ր իմ, անբնական,-
Դու, որ կարող էիր թավշե մի ժպիտով
Բոցավառել իմ գորշ ու տաղտկալի ներկան
Եվ որ կարող էիր գուրգուրանքի ստով
Լցնել իմ մեջ կյանքի ուժը տիտանական,-
Դու հեռացար այնպես փափուկ ու բնական,
Այնպես անփութորեն եւ մտերիմ այնքան,
Այնքան մտերմորեն – եւ լուռ, եւ անհուզում,
Որ ես հիմա ցավից խորտակվել եմ ուզում:

Մի՛ տագնապիր, մի՛ լար եւ մի՛ ասա, թե դու
Հետո ճամփաներ ես փնտրել վերադարձի,
Իսկ դու գիտե՞ս ինչ է ցավը խորտակվածի,
Եվ կորուստը՝ արդեն կորուստ տված մարդու:
Պիտի ելնեմ հիմա, մառախուղի միջով
Պիտի գնամ ինչ-որ անհայտ ճամփորդության,
Եվ դա չի լինելու խռովածի տագնապ.
Կամ միամիտ մարդու քմայք անփորձության:

Պիտի գնամ, ի՞նչ կա: Դու էլ պիտի գնաս,
Որպես փափուկ մշուշ, կամ կարոտի մի հով,
Պիտի գնաս մենակ, անվերադարձ, անփույթ,
Սակայն, ավաղ, ուրիշ,
Ուրիշ ճանապարհով:

Ես այստեղ չեմ հիմա

Լիալուսնի նման մաքուր եւ սպիտակ,
Լիալուսնի նման կապույտի մեջ դրված,
Շուրջը հազար գույնի ծաղկող աստղավարդեր,
Շուրջը հազար խոհի ալիքներ են փլված...
Այսպես ծովն է կապույտ,
Եվ սեղանն է ճերմակ,
Աղի բյուրեղներն են շողում անփույթ,
Ես այստեղ չեմ հիմա,
Ես այստեղ չեմ հիմա-
Ես ինձ փչեմ հիմա՝
Խլածաղկի նման կփշրվեմ օդում:

Աննյութեղեն, անցավ, ճառագայթի նման,
Ինչպես առու բացես փոքրիկ ամբարտակից.
Միտքըս ինձ այստեղից, առանց որ զգայի,
Ինձ ծայրեծայր քշեց, տարավ իմ հատակից:

Շուրջս հազար գույնի ծաղկող աստղավարդեր,
Շուրջս հազար խոհի ալիքներ են փլված,
Լիալուսնի նման մաքուր եւ սպիտակ
Իմ դեմ ահա կլոր մի սեղան է դրված:

Ես նայում եմ, գիտեմ,
Ու ես չկամ հիմա,
Ուզում եմ լաց լինել,
Բայց զգում եմ, որ՝ չէ,
Մոլոր ուլի նման
Կըմկըկամ հիմա,
Կբառաչեմ ցավից,
Սակայն ցավը չկա,
Առանց ակունք, անցավ, արցունքն էլ որտեղի՞ց,
Էլ որտեղի՞ց կգա:

Ուզում եմ լաց լինել,
Ու խշշում եմ կամաց,
Խշխշում եմ աշնան խաշամի պես,
Ինչպես...
Ավա՜ղ, խշխշում է սիրտը քամած:

Քո ձեռքի մեջ քամած,
Քո ձեռքերով քամած,-
Այս «Քո» հիշողության հայտնության դեմ ահա
Ես մնում եմ անզոր, լուռ, կարկամած:

Ու նստած եմ թեեւ,
Թեեւ պաղ մատներով
Պատառաքաղն ահա ափսեն է ճանկռոտում,
Բայց այստեղ չեմ հիմա,
Ես այստեղ չեմ հիմա,
Ես ինձ փչմ հիմա՝
Խլածաղկի նման կանհետանամ օդում:

*
Ես իմ մանկության հանդերին կանաչ,
Ծառ ու ծաղկունքին խուլ շշնջալով
Ասում էի, թե՝ սեր կբերեմ ձեզ,
Եվ կրծքիս խորքում
Բառերը անուշ զնգզնգում էին
Հեռու-հեռավոր ճամփա գնացող
Խուլ նժույգների զանգակների պես:

Ես ասում էի ՝ սեր կբերեմ ձեզ,
Կբերեմ, որքան աշխարհն ունենա.-
Խոտերն անշշուկ խոնարհվում էին
Եվ ծաղիկները ժպտում էին լուռ,
Եվ ջրերն իրենց տագնապները հին
Անրջանք էին դարձընում մաքուր:

Ես ասում էի՝ սեր կբերեմ ձեզ,
Եվ թիթեռները մեղմ երանությամբ,
Համբուրում էին խոտերը դալար,
Եվ թռչունները ոսկե կտուցով
Ջուր էին բերում
Իրենց սիրասուն ձագերի համար:
Հետո անձրեւներ եկան դառնալի.
Բարձր շենքերի խուլ պատերի տակ
Կծկվեց ցրտից տրտմությունն իմ խեղճ,
-Սերն ի՞նչ էր անում, սերն ու՞ր էր արդյոք,-
Ու լացեց սիրտս հորդաբուխ ու տաք
Իմ պատառոտված կոշիկների մեջ:
Լացեց, ու թեւ հեռու հանդերում
Խոտերը վշտից սեւ չկապեցին,
Բայց նրանց երգը գուցե թե տխրեց,
Թե մարդիկ ահա դարձյալ խաբեցին: