Քու հիշատակդ այս գիշեր


Քու հիշատակդ, այս գիշեր, զիս լալու չափ կհուզե․
Կարծես մեկնած էր սրտես, և գաղտնաբար այս գիշեր
Ետ կդառնա, ու հին տեղն ու հին գգվանքը կուզե,
Կսեղմվի գրկիս մեջ, կբարձրանա կուրծքս ի վեր։

Քու պատկերըդ աչքիս մեջ և քու ձայնըդ ականջիս,
Կթրթըռան այս գիշեր, երակներուս մեջ կարծես
Քաղցրահոտ շունչդ է լեցված, որ կզգլխե, կօրրե զիս,
Մինչ երեսես ալ կանցնին կարծես մատներըդ անտես։

Ետ կդառնան մի առ մի մեր հին ժամերն անկորուստ,
Կարավանին հետ աստեղց անոնք կուգան վերստին,
Հոգիս փարախն է բացվող ընդդեմ իր քաղցր հոտին։

Հիշատակովդ, այս գիշեր, կզգամ անչաթ զիս հարուստ,
Այնչափ բարի, երջանիկ․․․ որ գթությամբ մը անհուն
Կմտածեմ զայն բաժնել երկրի բոլո՜ր խեղճերուն․․․։

Վայրի ծաղիկ


Վայրի ծաղիկ, բայց ինչպե՞ս
Արևն ու ծովն ալ վըրադ
Դողացեր են ու ըզքեզ՝
Մայրիկիդ հետ խանդակաթ

Գգվանքներով են ծածկեր
Վայրի ծաղիկ․ բայց որքան
Թափեր է լոյս երազներ
Աչքերուդ մեջ լուսընկան

Երբոր գյուղիդ երկինքեն
Քեզ կը դիտեր հիացմամբ
Օրօրցիդ մեջ՝ արդեն
Էիր լուսնակ մը անամպ։

Վայրի ծաղիկ, քեզ այսօր,
Շքեզ վարդե մ'ավելի,
Տենչով մը նոր ու հզոր
Քաղել, շնչել ուզեցի․․․։

ԿԱՆՁՐԵՎԵ, ՏՂԱ՛Ս

Կանձրևե, տղա՛ս... Աշունը թաց է,
Թաց աչքերուն պես խեղճ խաբված սիրույն...:
Պատուհանն ու դուռը գնա գոցե
Եվ դեմըս եկուր նստիլ վեհագույն
Լռության մը մեջ...: Կանձրևե տղա՛ս...:
Լանձրևե՞ երբեմն հոգիիդ մեջ ալ,
Կմըսի՞ սիրտըդ, և կդողդըղա՞ս`
Խորհելով պայծառ արևին անցյալ,
Դռան մը ներքև գո՜ց ճակատագրին...:
Բայց կուլաս, տըղա'ս... Մութին մեջ հանկարծ
Ծանր արցունքներ աչքերդ կգլորին...:
Լա՛ց անմեղության արցունքը անդարձ,
Լա՛ց չգիտնալով, խեղճ, անգե՛տ տղաս,
Խե՜ղճ որսը կյանքին, ա՜հ, լա՛ց, որ մեծնաս...:

ԼՈՒՍԱՎՈՐՉԻ ԿԱՆԹԵՂԸ

Երկնի անթիվ աստղերեն մերն է միայն անիկա' ...
Ամեն գիշեր վերը, հո'ն, Արագածի գլխուն վրա
Ան կշողա առանձին, այնքան անջատ մյուսներեն,
Որ ուրիշ ձեռք մը կարծես զանի վառեց գաղտնորեն:
Զանի վառեց ու կախեց հո'ն, մեզ համար, հավիտյան...
Ան կանթեղն է՝ լույս առած Լուսավորչեն Հայության,
Անկե լցված, անոր ջինջ արտասուքեն՝ յուղի տեղ,
Պլպլացող քաղցրությամբ, պլպլալիք միշտ կանթեղ...
Այդպես հավտաց ու այդպես դեռ կհավտա հայ հոգին,
Որ միշտ դարձավ, նայեցավ և հառեցավ անձկագին
Առտուն ձյունոտ Մասիսին և գիշերներն ալ անոր...
Այդպես և ե'ս, ո'վ մեծ սուրբ, հավատարծարծ կանթեղիդ
Զգացի, որ հոգվույս մեջ կծագեր շողը վճիտ
Եվ կմեծնա՜ր, կմեծնա՜ր, մինչև կըլլա՜ր Այգ մը նոր...

ԻՄ ԳՅՈՒՂԸ

Իմ գյուղը միշտ իր լայն ու լույս երկնքով,
Իր արտերի հղությունով հանդարտ,
Մանկությունով աղբյուրների իր թոթով
Եվ լեռների շրջությունով զվարթ,
Ուր որ երթամ՝ կդառնա շուրջը մտքիս,
Ծովահայաց ճամփաների մեջ իրեն
Մերթ բռնում է հոգնած աչքերս ու հոգիս,
Մերթ փչո՜ւմ է երեսիս մի հով իր հովից...
Իր տղոցով գյուղս կաճեր ու կերգեր
Կսարսռա՜ր իր սերերով ծաղկավետ,
Կօրհնաձայներ իր ծերերի շուրթի հետ...
Իմ գյուղը, տեր, արդյոք, ինչ զով զեփյուռներ,
Հով արևներ, ծով ստվերներ կտեղա
Այնտեղ թողած, այնտեղ թաղվա՜ծ սրտիս վրա։

***
Հայոց երկրին մէջ միշտ կ՛ապրին
Մեծ սօսիներն արմէնաւանդ...
Եւ լռության ու ըստուերին
Մէջտեղ անոնց, անարգաւանդ
Օրէ մը ետք քերթողն երբ խանդ
Ու ներշնչում խնդրել կուգայ,
Խըռովայոյզ ճիւղերն աստ անդ
Կը փսփըսան “դո՞ւն ես, արքա՛յ...”։
Կ՛անցնին անվերջ օրն ու տարին
Խստահալած... ։ Դաշտ, դարեւանդ
Եւ լեռներուն ալ կատարին
Ձիւնը փայլուն զերդ ադամանդ
Կը կըրեն հետքն անոնց հիւանդ
Ծա՜նըր քայլին... Մինչ հոս ՝ հսկայ
Ծառերն, յոյսով միշտ անվըկանդ ,
Կը փսփըսան “Դո՞ւն ես, արքա՛յ...”։
Սեւ աղէտի մը նախօրին ՝
Անտառն յուզուած է մանաւանդ
Եւ տխրութեամբ սօսիք կ՛օրրին.
... Օ՛հ թշնամւոյն ըստուերը Ժանդ.
Տուներ, գիւղե՛րը քարուքանդ...
Բայց մինչ թաւուտքը կը սգայ,
Ահա՛ ձայներ անհընազանդ
Կը փսփըսան “դո՞ւն ես, արքայ...”։

ԿԵՆԴԱՆՈՒԹԻՒՆ ՀԱՅՐԵՆԻ

Կենդանութի՛ւն Հայրենի,
Ո՛վ դուն, մարմի՛ն եւ հոգի՛,
Աւի՜շ անվերջ, հո՛ւր անշէջ.
Ո՛վ մեր Երէ՜կն աղուալոյս
Եւ ո՛վ, պահուած անոր մէջ,
Գեղեցկագոյն Վաղուան Յո՛յս...
Զմեզ օտարը խոցեց,
Խոցոտեցինք մենք ալ զմեզ,
Պարպըւեցար երակներէն դուն մերին,
Մարմինն հիւծած, միտքն ոգեվար
Դուն թողուցիր ու հեռացար,
Կենդանութի՜ւն հայրենի...։
* * *
Իննըսուն չորսէն Իննըսուն եւ վեց...
Փայլակի նըման
Հրդեհներ անցան
Հայ ծեր հոգիէն.
Ու հոգին շողաց, ու հոգին հեծեց,
Յետոյ հանգչեցաւ ՝ ցաւին հետ, նորէն,
Յո՛յս մ՛ալ օրրելէն։
* * *
Իննհարիւր եւ ութ... Մութէն դուրս ոստում.
Երգ, ճառ, արտասուք.
Դըրօշակ, ծաղիկ, ծափեր անհատնում...
Մխիթարուած սուգ ՝
Ցամաքի, ծովու մեռելոց վըրայ...
“Կեցցէ եւ անկցի.”
“Բռնապետութիւնն անիծեալ լլայ.”
“Ամէնքս օսմանցի...”
Մինչեւ որ տակաւ
Հոգին հանգչեցաւ ՝
Յոյսին հետ նորէ՜ն
Ցաւ մ՛ալ օրրելէն...։

* * *
Ինն միս յետոյ... Երկունք եւ ծընունդ...
Արիւններու մէջ բան մը կը շարԺի
Եւ կ՛իյնայ անդունդ...
ՎիԺո՛ւմ հաւատքի...
Շրթներու վըրայ
Կը մընայ սառած բառ մը ՝ Ատանա՜...
* * *
Վեց տարի յետոյ...
Ըսէ՛ք, յետոյ ի՞նչ, յետոյ ի՞նչ սակայն...
Ամայի, ու ծանր, ու լո՜ւռ երեկոյ
Հայ հողին, հոգւոյն, կեանքին վրայ համայն...
Փոթորիկ մ՛ահեղ
Անցեր ու քըշե՜ր է իր առջեւէն
Ամէն ինչ, ամէ՜ն...
Չըկա՜ն ո՛չ արեւ, ո՛չ Հայեր այնտեղ...
Բայց հեռուն, հեռո՛ւն ահա կը ճըչեն
Շուքեր ահադող...
Հեռուն ՝ հեռացող
Զանգուածները հոծ
Տակաւ կը հալին...
Հեռուն ՝ ծուխ ու բոց...
Հեռուն ՝ անդունդներ յառած երկինքին
Եւ հեռո՜ւն, ո՛վ Տէր,
Դեռ Յոյսի՛ կայծեր...
* * *
Եւ օր մ՛ալ յանկարծ
Շեփորը գոռաց
Ու կըմախք սիրտեր, կըմախք մարմիններ
Ստուեր առ ստուեր
Հաւաքուած, եկած միատեղ նորէն ՝
Կեանքին, արեւին աչք, ձե՜ռք կ՛երկարեն...։
Ու նաւ մ՛ահա կը ծըփայ
Կը ծփծըփա՜յ ծովուն վրայ,
Կ՛երթայ հեռու, կու գայ մօտ ՝
Առագաստովն արեւոտ.
Մերթ կը մեծնայ ՝ հորիզոնն
Ամբողջ աչքէ ծածկելով,
Կը պահուըտի մերթ ալ հոն
Ու կ՛ելլէ դուրս նազանքով...
Կը կարդացուի նաւուն վրան

ԱՆԿԱԽՈՒԹԻՒՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ

...Սակայն չըկա՜յ նաւը ա՛լ...
Ընդհարեցա՜ւ խարակերու
Կամ՝ նաւերու մէջ երկու
(Երէկ՝ օրհնեալ, այԺմ՝ անիծեալ)
Ճզմըւեցա՜ւ, փշրեցա՜ւ...
Անկախութի՛ւն Հայկական ՝
Երազն էր ան ՝ սուզուեցա՜ւ,
Թողլով բեկոր մը միայն...։
...Կենդանութի՛ւն Հայրենի,
Ո՛վ դուն, մարմի՛ն եւ հոգի՛,
Աւի՛շ անվերջ, հո՛ւր անշէջ...,
Դուն հո՛ն էիր ՝ նաւուն մէջ
Եւ դուն... թըռա՜ր անկէ դուրս...
Եւ հիմա դուն իմ հոգւոյս,
Հազարներու հոգւոյն մէջ
-Հոգւոյն, մտքին, մարմինին-
Հեծեծագին, հրճուագին
Աշխատելով գաղտնօրէն ՝
Գիշեր-ցերեկ, լաստ առ լաստ
Կը շինե՜ս նաւը նորէն
Կ՛ընես Վաղուա՜ն զայն պատրաստ...։

ՎԵՐՋԻՆ ՄՐՄՈՒՆՋՔ

Յիշատակներ գունդագունդ կը խուԺեն վրաս այս գիշեր...
Ինչ որ եղաւ ու չեղաւ կ՛անցնի մտքիս առջեւէն՝
Արեւահատ, սովահար տղոց նման լուսեղէն,
Որոնց ես մահը տեսայ ու կը լսեմ ճիչը դեռ...։

Իմ ամբողջ կեանքս այս գիշեր. իր յոյսերով, յուշերով՝
Իր վարդերուն յոյսերով, իր յուշերով փուշերուն,
Կը գրաւէ սիրտս անսէր, կ՛ողողէ աչքս անքուն,
Մինչեւ կոկորդս ան կ՛ելլէ իբրեւ աղի, լեղի ծով...։

Ա՜հ, լաւագոյն է չըլլալ եւ լաւագոյն է հիմայ
Դադրիլ այլեւս ըլլալէ ու երթալ հոն ուր չըկայ
Ոչ ըսպասում, ոչ պատրանք, ոչ անցեալ, ոչ ապաքայ...։

Ալ հիմայ պէտք է, հոգիս, պատրաստըւիլ լռության,
Չաւաղելով, չողբալով, եւ մոռնալով յավիտեան
Գալարատանջ երգելու այս սփոփանքն ալ ունայն...։

ՏԱՂ ՀԱՅԵՐԷՆ ԼԵԶՈՎԻ

Քեզ, Հայ Լեզո՛ւ, կը սիրեմ մըրգաստանի մը նըման...
Մեր անցեալին թանձրախիտ ստուերներուն մէջ կարծես
Մէյ մէկ պըտուղ՝ քու բոլոր բառերդ ինծի կ՚երեւան,
Որոնց մեջէն կը քալեմ ու կը քաղե՜մ զանոնք ես...։
Մրգաստանի՛ մը նըման կը սիրեմ քեզ, Հայ Լեզո՛ւ...
Մեր հայրենի պալատէն, պարտէզներէն մընացորդ՝
Դալարագեղ դուն պուրա՜կ, որ դիմացար դարերու
Եվ կը մընաս միշտ առոյգ, հին ավիշով կենսայորդ...։
Ծառերուդ մէջ հովանուտ կ՚երթամ խինդով մ՚անսահման,
Արմատներուդ, ճիվղերուդ վրայ նայելով հիացիկ,
Զարմանալով թէ ի՞նչպէս դուն մընացիր՝ երբ սաստիկ
Քամին քու շուրջըդ փըչեց եւ տապալեց ամէն բան...։
Մէյ մէկ պըտուղ գոյնըզգոյն՝ բոլոր բառե՛րըդ ահա,
Հիվթե՜ղ բառերըդ՝ զոր որքա՜ն հասունցուցին արեւներ,
Բառե՛րըդ որքան այս պահուս շըրթանցս վրայ եմ բռներ,
Բառերըդ որ քիմքըս կ՚օծեն եւ կ՚սփոփե՜ն սիրտս հիմա...։